5. PFK Abstrakty

Poniżej znajdują się abstrakty uczestników konferencji (w kolejności wystąpień).


Piotr Olesiński, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Psychologia
Monika Marszał, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Psychologia

„Biologia szczęścia”

Celem artykułu jest przedstawienie pozytywnych aspektów funkcjonowania człowieka, związanych z takimi pojęciami jak „szczęście”, „dobrostan”, „wysoka jakość życia”, z perspektywy biologicznej i ewolucyjnej, wraz z zagrożeniami związanymi z ich ewolucyjnym uwarunkowaniem we współczesnym świecie. Artykuł opisuje również wpływ emocji dodatnich na niektóre procesy psychiczne oraz wpływ genów i procesów neurochemicznych na odczuwanie wysokiej jakości życia.


Mateusz Woźniak, Uniwersytet Jagielloński, Instytut Psychologii Stosowanej

„Kręte ścieżki udręki. Ból fizyczny i cierpienie emocjonalne z perspektywy neuropsychologii”

W artykule zostały zaprezentowane wyniki badań dotyczących związku pomiędzy fizycznym bólem i emocjonalnym cierpieniem, które zdają się wskazywać na przynajmniej częściową zbieżność struktur odpowiedzialnych za te dwa zjawiska. W pierwszej części zostały omówione podstawowe zagadnienia związane z neuropsychologią fizycznego bólu. Opisane zostały elementarne strukturalne, oraz drogi nerwowe biorące udział w sygnalizowaniu bodźców bólowych, a także system blokowania bólu. Zjawiska te zostały zilustrowane jaskrawymi przykładami ukazującymi możliwości i zagrożenia związane z tymi układami. Ponadto wstępnie zaprezentowane zostały mózgowe struktury związane z karą i nagrodą. W dalszej części zostały zaprezentowane wyniki badań cytowanych przez Pankseppa (2003, 2005), oraz przeprowadzonych w składzie Eisenberger, Liebermann, Williams (2003), które pozwalają przypuszczać, że za ból fizyczny, oraz cierpienie emocjonalne odpowiedzialne są te same, lub bliskie pod względem anatomicznym i funkcjonalnym struktury ośrodkowego układu nerwowego (ACC, PAG). Opierając się na danych zdobytych przez neuropsychologię dokonana została analiza przypadku Wertera z powieści J.W. Goethego. W ostatniej części zostały zaprezentowane formy radzenia sobie z bólem emocjonalnym, ze szczególnym uwzględnieniem dwóch podstawowych: smutku i złości. Zostały one zaprezentowane w perspektywie psychologii międzykulturowej.


Kozak Maciej, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
Szumowska Ilona, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

„Śmiech a mózg”

„Jakże prymitywną i niestosowną rzeczą jest śmiech” tak pisał lord Chesterfield w liście do swojego syna, ale czy miał rację? Śmiech jest nieodłączną częścią naszego życia, śmiejemy się gdy coś nas rozbawi, lub też gdy próbujemy ukryć negatywne emocje. Bardzo trudną, a wręcz niemożliwą rzeczą jest wyeliminowanie całkowicie śmiechu z naszego życia. W naszym referacie chcielibyśmy nieco uważniej przyjrzeć się co dzieje się w naszym mózgu gdy śmiejemy się, które ośrodki aktywowane są gdy nasz śmiech jest autentyczny, a które gdy udajemy. Następnie przyjrzymy się czynnikom wywołującym śmiech, w jaki sposób jest okazywany oraz czym różni się od uśmiechu. Na zakończenie zweryfikujemy znane porzekadło – „śmiech to zdrowie”, przedstawimy pozytywne aspekty śmiechu, kiedy faktycznie śmiech działa pozytywnie na nasz organizm, ale też przedstawimy sytuacje kiedy jest objawem ciężkich uszkodzeń układu nerwowego. W pozytywnym aspekcie przedstawimy również w jaki sposób śmiech jest stosowany do psychoterapii. W podsumowaniu chcielibyśmy poruszyć jeszcze jedną kwestię – czemu pomimo pozytywnego wpływu na nasz organizm nie jesteśmy w stanie sami się rozśmieszyć?


Michał Bola, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej w Warszawie, Psychologia

„Rola wzgórza w uwadze wzrokowej”

Szlak siatkówka - ciało kolankowate boczne (LGN) – pierwszorzędowa kora wzrokowa ma kluczowe znaczenie dla przesyłania i analizy informacji wzrokowych. Dzięki połączeniom korowo - wzgórzowym impulsy nerwowe przesyłane z kory, mogą za pośrednictwem jądra siatkowatego wzgórza, wywierać modulujący wpływ na działanie komórek ciała kolankowatego bocznego. Jednym z efektów tej modulacji może być hamowanie potencjałów czynnościowych przesyłanych przez komórki LGN, oraz umożliwienie neuronom LGN działania w jednym z dwóch trybów: ciągłym lub fazowym. Tryb działania komórek LGN może mieć duże znaczenie dla osiągnięcia synchronizacji, lub desynchronizacji zespołów komórkowych w korze. Czasowa synchronizacja pozwala na integrację informacji, oraz wzmocnienie mózgowych reprezentacji poszczególnych bodźców, przez co wielu badaczy przypisuje jej istotną rolę w procesie uwagi.


mgr Agnieszka Kamila Czyż, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Katedra Psychologii Eksperymentalnej

„Zjawisko »ślepoty na zmiany«, relacja fiksacja-uwaga-świadomość, a metoda FRP (Fixation Related Potentials)”

Artykuł traktuje o zjawisku „ślepoty na zmiany”, którego badanie dostarczyło w ostatnich latach ciekawych danych empirycznie nawiązujących do wciąż nierozstrzygniętego problemu relacji między fiksacją wzroku, uwagą wzrokową a świadomością, czyli do zagadnienia, w jaki sposób myślimy o tym, co ludzie widzą, gdy na coś patrzą. Na początku artykułu przedstawiono krótki przegląd procedur stosowanych w badaniach nad zjawiskiem niedostrzegania zmian. Następnie zaprezentowano przykłady najnowszych badań, które z racji zastosowanych narzędzi stanowią dobre wprowadzenie do zaproponowanej na końcu nowej metody badań nad procesem wykrywania zmian, tzw. metody FRP (Fixation Related Potentials) powstałej z połączenia metody ERP (Event Related Potentials) i metody pomiaru ruchów gałek ocznych za pomocą eye-trackera.


Agnieszka Porowska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Kognitywistyka

„Wybrane modele i neurobiologiczne podłoże pamięci roboczej”

Pamięć robocza (inaczej operacyjna) odpowiada za wybór, utrzymywanie i przetwarzanie informacji w celu wykorzystania ich w procesach percepcyjnych, myślowych oraz działaniu. W artykule przedstawione zostały wybrane modele psychologiczne tego procesu poznawczego, z podkreśleniem modeli Cowana oraz Fustera jako najtrafniejszych w świetle wyników badań obrazowania funkcjonalnego. Dostępna pamięci roboczej wiedza jest aktywowaną formą pamięci długotrwałej i kluczowa jest tu dynamika korowa. Brzuszno-boczne płaty przedczołowe (ang. ventrolateral prefrontal cortex, VLPFC) odpowiadają za utrzymywanie informacji w pamięci krótkotrwałej, a grzbietowo-boczne płaty przedczołowe (ang. dorsolateral prefrontal cortex, DLPFC) za organizację przetwarzanego materiału. DLPFC posiada liczne połączenia z przednią korą zakrętu obręczy (ang. anterior cingulate cortex, ACC), której aktywność związana jest z procesami kontroli poznawczej. Podkreślone zostały funkcje wykonawcze pamięci operacyjnej, która odpowiada za przetarg między koncentracją uwagi na zadaniu oraz hamowanie informacji nierelewantnych. Uwaga i jednostki decyzyjne mogą być właściwościami emergentnymi dynamicznych sieci. Poprzez modelowanie, dzięki redukcji złożoności teorii, możliwa jest obserwacja i analiza zjawisk, które są zbyt wieloaspektowe, aby można było przyglądać się im bezpośrednio. W artykule omówione zostały podstawowe metody modelowania oraz testowania pamięci roboczej.


Prof. Piotr Jaśkowski, Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie

„Percepcja pozaświadoma”

W licznych badaniach wykazano, że bodziec podprogowy, mimo że nie jest świadomie odbierany może wpływać na reakcje ruchowe człowieka. Dogodnym sposobem badania wpływów takich bodźców na zachowanie człowieka jest technika prymowania. W metodzie tej bada się pośredni wpływ wcześniej prezentowanych bodźców (prym) na zachowania podejmowane w odpowiedzi na bodźce przedstawiane później (tzw. cele). Prymę czyni się podprogową (niewidoczną) poprzez wyświetlenie bezpośrednio po niej bodźca maskującego (maski). Szereg dowodów przemawia za tym, że podprogowa pryma pobudza przygotowanie reakcji ruchowej zgodnie z instrukcją przypisaną do jej formy. Jeśli np. celem jest strzałka wskazująca w lewo lub w prawo, na którą badany ma odpowiedzieć odpowiednio lewą lub prawą ręką, strzałka prymująca, mimo że niewidoczna, aktywuje reakcję zgodnie ze wskazywanym kierunkiem. Z tego powodu, jeśli pryma jest zgodna z następującym po niej celem (próbka kompatybilna), reakcja na cel powinna być przyspieszona, a jeśli jest niezgodna (próbka niekompatybilne) - powinna być opóźniona. Okazało się jednak, że w niektórych badaniach wpływ bodźców podprogowych jest odwrotny: kompatybilność prymy i celu opóźnia reakcję, a niekompatybilność przyspiesza. To niezwykłe zjawisko zostało nazwane prymowaniem odwróconym (inverse priming) i jego przyczyny są aktualnie przedmiotem bardzo gorącej debaty. Odkrywcy zjawiska - Martin Eimer i Frederike Schlaghecken - wyjaśniają je przez założenie, że pierwotne wzbudzenie zgodne z formą prymy jest automatycznie zastępowane przez aktywację alternatywnej odpowiedzi, o ile pryma jest skutecznie maskowana. Przedstawione w tej pracy badania wskazują jednak, że możliwe jest uzyskanie zarówno prymowania odwróconego, gdy prymy nie są wcale maskowane, jak i prymowania prostego (przyspieszenie dla kompatybilnych i opóźnienie dla niekompatybilnych) z użyciem masek o dużej efektywności. Rezultaty te znacznie lepiej wyjaśniaja hipoteza hamowania wyzwolonego przez maskę (MTI). Zakłada ona, że kluczową rolę w zjawisku prymowania odwróconego odgrywa maska. To właśnie cechy percepcyjne maski decydują o tym, czy zaktywowana zostanie alternatywna odpowiedź, czy nie. Wydaje się, że hipoteza MTI aktualnie najlepiej wyjaśnia uzyskane wyniki.


Micah Allen

„The Collaborative Mind: Neuroplasticity and Cybernetic Social Cognition”

With the advent of multi-level findings demonstrating neuroplasticity in the adult brain, neuroscience is currently undergoing a decisive paradigm change. Although Ramón y Cajal, the father of the neuron doctrine, first speculated that synaptic neuroplasticity might be the fundamental mechanism of learning, neurogenesis has remained a controversial hypothesis. Recent multi-method research has overturned this dogma, finding dramatic plasticity at cellular, cognitive, developmental, and axonal levels. I review these findings, arguing that neuroplasticity challenges traditional understandings of the mind and cognition while presenting an upcoming fMRI project investigating social-media, cognitive augmentation, and neuroplasticity.


mgr Jacek Seweryn Podgórski, Zakład Filozofii Przyrody, Instytut Filozofii UMK w Toruniu

„Współczesne trendy w immunologii a paradygmat kognitywny. Teoria Immunkulusa”

Współczesna kognitywistyka bada mechanizmy przetwarzania informacji na poziomie wyższego rzędu, nie ograniczając się wyłącznie do percepcji, transformacji, aplikacji i sposobów gromadzenia wiedzy. Nowy kierunek w badaniach nad systemami odpornościowymi zapożycza wiele z perspektywy systemowej i kognitywnej, zastępując klasyczny dogmat selekcji klonalnej i model immunopatii [Jerne 1974] - nowym. Obszar tych badań, nazywany kognitywną teorią układu odpornościowego (Cognitive Theory of Immune System), zmierza zarówno: w stronę konstruowania skomplikowanych algorytmów zdolnych do symulowania procesów zachodzących w żywych organizmach [Cohen 2001], jak i symulacji możliwych zachowań organizmu na określony patogen lub szczepionkę (immunoreakcji) [Varela 1991; 1994].
Paradygmat CTofIS w sposób holistyczny przedstawia rolę układu odpornościowego jako kluczowego dla funkcjonowania obrazu ciała, będącym nierozłącznym i współpracującym – komplementarnym – dla centralnego układu nerwowego [Varela 1997].


Agnieszka Leszczyńska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Kognitywistyka

„Biofeedback - lek na wszystko? Nasza przyszłość w naszych mózgach”

Okazuje się, że biofeedback stosuje się w medycynie klinicznej nie tylko po to, aby usprawnić pacjentów z zaburzeniami psychosomatycznymi i neurologicznymi, ale także odkryto wpływ tej metody na leczenie chorób takich jak astma, czy cukrzyca, nie kojarzonych bezpośrednio z zaburzeniami neurologicznymi. W artykule tłumaczę czym jest biofeedback, jakie są jego rodzaje, pokazuję mechanizm sprzężenia zwrotnego i jego konkretne zastosowania, porównuję skutki leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej ADHD metodami farmakologicznymi ze skutkami leczenia z użyciem neurofeedbacku. Celem artykułu jest pokazanie, jak powszechnie stosowana jest metoda biofeedbacku na świecie i w Polsce, na czym ona polega i do jak wielu dziedzin naszego życia można go użyć.


Marek Goliasz, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Kognitywistyka

„Jak skutecznie przekazywać wiedzę w kursach e-learning? Perspektywa kognitywistyczna”

Kursy i prezentacje multimedialne często przytłaczają nadmiarem i chaosem informacji. Celem pracy jest wskazanie zasad ograniczenia obciążenia poznawczego w e-learningowym przekazie dydaktycznym. Chcę pokazać w jaki sposób wypracowane w naukach kognitywnych teorie obciążenia poznawczego J. Swellera i teoria multimedialnego nauczania R. Mayera można wykorzystać w projektowaniu środowiska sprzyjającego uczeniu się.


Dr Tomasz Komendziński, Instytut Filozofii Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu

„Umysł - Ciało - Świat, czyli ciało jako okno na to, co robi mózg i jak działamy”

[abstrakt wystąpienia pojawi się niebawem]


Michał Tomasz Godziszewski, Uniwersytet Warszawski, Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne, Matematyka

„Teoria deskrypcji a zagadnienie wiedzy w teorii poznania Bertranda Russella”

Przedmiotem niniejszej pracy jest relacja teorii deskrypcji Russella do sposobu, w jaki rozważał on zagadnienie wiedzy, ze szczególnym uwzględnieniem podziału znaczenia pojęcia wiedzy, jakiego dokonywał. Innymi słowy, chcemy tu odpowiedzieć na pytanie o teoriopoznawcze znaczenie teorii deskrypcji. W tym celu podejmujemy następujące kroki:

(1) Scharakteryzowanie teorii deskrypcji Bertranda Russella wraz z opisaniem sposobu, w jaki teoria deskrypcji wiąże się z teorią nazw,
(2) Opisanie sposobu, w jaki Russell we pewnym okresie swojej filozoficznej twórczości rozumiał i badał pojęcie wiedzy,

Moim głównym celem jest podanie adekwatnej charakterystyki tego, co Russell nazywał wiedzą bezpośrednią. Poprzez umieszczenie epistemologicznych dystynkcji oraz opisu pojęcia wiedzy w obrębie językowego schematu poznania, jaki wyłania się z filozofii języka Russella, staram się przede wszystkim wyeksplikować zagadnienie relacji wiedzy bezpośredniej do danych zmysłowych. Zrozumienie tego ostatniego zagadnienia może mieć znaczące zastosowania w zakresie filozofii umysłu i kognitywistyki. Po podaniu pewnej propozycji interpretacyjnej dla niniejszych rozważań chciałbym owe potencjalne zastosowania poddać pod dyskusję.


Dr Piotr Sobol-Kołodziejczyk, Zakład Logiki i Metodologii Nauk, Międzywydziałowy Instytut Filozofii UR

„Ontologia obiektowych języków programowania”

Celem rozważań podjętych w tym artykule jest wyeksponowanie założeń ontologicznych stanowiących podstawę koncepcji programowania obiektowego i powiązania ich z zagadnieniem przetwarzania i rozumienia języka naturalnego przez sztuczne systemy poznawcze. W artykule skoncentruję się zatem na dwóch kwestiach. Po pierwsze, podejmę próbę zrekonstruowania podstawowych kategorii ontologicznych wspólnych dla różnych typów ontologii leżących u podstaw idei programowania obiektowego. Po drugie, na podstawie analizy sposobu działania systemu ONTO-DLP postaram się pokazać implikacje ontologii tego rodzaju w sztucznych systemach przetwarzania i rozumienia języka naturalnego.


Magda Kamińska, Uniwersytet Gdański, Filozofia

„Paradoks Fitcha-Churcha i jego powiązania z logiką intuicjonistyczną oraz antyrealizmem semantycznym”

Referat dotyczył będzie paradoksu Fitcha-Churcha, zwanego również paradoksem poznawalności (the paradox of knowability). Paradoks ten jest wynikiem zestawienia ze sobą dwóch założeń: zasady poznawalności, która głosi, że wszystkie prawdy są poznawalne oraz twierdzenia, że nie jesteśmy wszechwiedzący. Oba założenia wydają się rozsądne i uprawomocnione, a jednak, posługując się stosunkowo niekontrowersyjnymi założeniami, można dowieść, że założenia te wykluczają się logicznie. Innymi słowy, paradoksalność rozumowania Fitcha polega na tym, że z założenia, że nie istnieją prawdy niepoznawalne, wyprowadza się wniosek, że nie istnieją prawdy nieznane.
Paradoks ten interpretuje się często jako argument skierowany przeciwko antyrealistycznej lub weryfikacjonistycznej teorii prawdy lub znaczenia. W związku z tym, omówię pokrótce antyrealizm semantyczny, a także postaram się wyjaśnić dlaczego paradoks Fitcha-Churcha jest problemem dla tego stanowiska.
Pewną strategią obrony antyrealizmu semantycznego jest przejście na grunt logiki intuicjonistycznej. Omówię tą strategię, po czym wskażę na pewne trudności związane z rozważanym paradoksem, wynikające z zastąpienia logiki klasycznej logiką intuicjonistyczną.


Barbara Konat, Studium Doktoranckie Instytutu Filozofii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Zakład Epistemologii i Kognitywistyki

„Nowe nurty w językoznawstwie kognitywnym.Jak koncepcja usytuowania społeczno-kulturowego uzupełnia założenie o poznawczym charakterze języka?”

Artykuł jest prezentacją podejścia, w którym język jest postrzegany jako posiadający naturę biologiczno-poznawczo-kulturową. Celem jest wykazanie, że takie podejście – zwane integrującym lub holistycznym – stanowi skuteczne narzędzie do wyjaśniania procesów kształtowania się znaczeń językowych. Część pierwsza zawiera prezentację podstawowych założeń językoznawstwa kognitywnego, takich jak założenie o związku języka z procesami poznawczymi oraz założenie o generalizacji. Część druga, przywołując idee E. Bernardeza wskazuje w jaki sposób mogą one wzbogacić językoznawstwo kognitywne.


Maria Golka, Studia doktoranckie na Wydziale Nauk Społecznych UAM - Instytut Psychologii, Zakład Logiki i Kognitywistyki

„Rola morfologii w nabywaniu języka”

Zgodnie z hipotezą szkieletu syntaktycznego, możliwe jest konstruowanie pobieżnej reprezentacji składniowej zdania, w oparciu jedynie o jego prozodię i występujące w nim słowa funkcyjne. Może to ułatwiać nabywanie składni i leksykonu przez dzieci. Hipoteza ta została sformułowana na podstawie danych pochodzących z języków o często występujących słowach funkcyjnych i skromnej morfologii. W prezentowanym badaniu, przetestowano po raz pierwszy wpływ bogatej morfologii (jak w języku polskim) na tworzenie się szkieletu syntaktycznego. W badaniu wykorzystano metodę „Jabberwocky”: osobom badanym prezentowano zdania, w których informacja prozodyczna i morfologiczna zostały zachowane, natomiast słowa leksykalne zostały zastąpione przez pseudosłowa. Zadaniem uczestników była detekcja bodźca, czyli pseudosłowa podanego wraz z jego kategorią syntaktyczną (np. „plok” jako rzeczownik, „plokować” jako czasownik). Wyniki badania sugerują, że w językach o bogatej fleksji (jak polski), morfologia może odgrywać w konstrukcji szkieletu syntaktycznego rolę porównywalną do roli słów funkcyjnych w językach takich jak angielski czy francuski.


Agnieszka Czoska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Kognitywistyka

„Analiza ripost na przykładzie spontanicznego dialogu”

Praca jest próbą komentarza badania potocznej konceptualizacji ripost wykonanego przez Wojciecha Laskowskiego (Instutut Językoznawstwa UAM). Przedstawię analizę przypadku żartobliwego dialogu, opartego na droczeniu się, na podstawie której można poddać w wątpliwość cechę natychmiastowości (odnoszenia się do pierwszej wypowiedzi z pary przylegającej) ripost dialogowych. Podczas wyodrębniania ripost z dialogu posługiwałam się innymi elementów potocznego pojęcia (jak trafność, zwięzłość, dosadność, czy odniesienie do sytuacji). Przeanalizowałam dialog w paradygmacie realtedness Trauma i Heemara, którego podstawą jest założenie, że większość wypowiedzi uczestnika dialogu jest reakcją na poprzednie wypowiedzi rozmówcy i odnosi się do konkretnych fragmentów dialogu.


Piotr Szachewicz, Politechnika Poznańska, Informatyka

„Estetyka obliczeniowa. Wybrane metody automatycznej oceny wartości estetycznej”

Estetykę obliczeniową (computational aesthetics) można zdefiniować jako "poszukiwanie obliczeniowych metod zdolnych do dokonywania stosowalnych praktycznie decyzji estetycznych w podobny sposób jak ludzie" [Hoenig 2005, s. 16].
W artykule przedstawiono różne podejścia do skonstruowania systemu zdolnego do automatycznej oceny wartości estetycznej obiektów. Przedstawiono systemy zarówno do analizy wartości estetycznej obrazów, jak również systemy zdolne do oceny wartości estetycznej innych obiektów. Omówiono miarę wartości estetycznej Birkhoffa, przy pomocy której można obliczać wartość estetyczną wielokątów, ornamentów, płytek ceramicznych, waz, muzyki oraz poezji, projekt NEvAr, w ramach którego budowano system, mający oceniać wartość estetyczną obrazów wygenerowanych przez algorytm genetyczny, ogólny model estetyki Gipsa i Stiny'ego analizujący dowolne obiekty, a także publicznie dostępny projekt AQUINE, służący do automatycznej oceny wartości estetycznej przesłanych przez użytkownika fotografii.


Maciej Glinkowski, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, Informatyka i Ekonometria; Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Filozofia

„Automatyczne klasyfikowanie artykułów publikowanych on-line ze względu na ich odbiór przez społeczność internautów”

Celem poniższej pracy jest wykazanie, że możliwe jest skuteczne automatyczne klasyfikowanie artykułów publikowanych on-line ze względu na ich odbiór przez społeczność internautów. W badanie przeprowadzono na komentarzach z forum Gazety Wyborczej. W analizie wykorzystano metodę uczenia maszynowego Support Vector Machine (SVM). Uzyskano w taki sposób maksymalną dokładność 62,6% wykrywania emocji pozytywnej lub negatywnej co jest wynikiem zadowalającym.


Dr Paweł Łupkowski, Zakład Logiki i Kognitywistyki, Instytut Psychologii UAM

„Zagadnienie bezpieczeństwa systemów CAPTCHA opartych na problemie OCR na przykładzie CAPTCHA portalu wp.pl”

W tym artykule poruszam kwestie bezpieczeństwa systemów CAPTCHA opartych na problemie optycznego rozpoznawania obrazu (OCR). CAPTCHA tego typu są dziś najpowszechniej stosowaną odmianą tej metody automatycznej autoryzacji użytkownika. Na przykładzie CAPTCHA stosowanego przez portal wp.pl pokazuję tutaj słabe punkty systemów tego rodzaju. Wykorzystując jedynie bardzo proste techniki i powszechnie dostępne oprogramowanie OCR udało mi się poprawnie rozwiązać pokaźną liczbę (w najlepszym przypadku 35%) zadań z próbki testowej wygenerowanej na wspomnianym portalu internetowym. W podsumowaniu wskazuję kilka alternatywnych rozwiązań dla CAPTCHA opartych na problemie OCR, które w przyszłości mają szansę stać się nowym standardem w tej dziedzinie.


Robert Andre, Kolski Klub Fotograficzny "FAKT" im. prof.dr T.Cypriana
Paweł Baranowski, Otwarta Grupa Twórcza LUXMEDIA ART

„Decentryzm – sztuka szerszego spojrzenia„

W roku 1986 polski pisarz i intelektualista Adam Wiśniewski-Snerg w manifeście „Moje zasady decentryzmu” , sformułował założenia nowego kierunku sztuki współczesnej.

Decentryzm ukrywa to, co najistotniejsze znaczeniowo i tworzy przestrzeń wyobrażeniową (intuicyjną, filozoficzną…), w której umieszcza zasadniczy sens artystycznej kreacji. To, co jest w dziele najważniejsze, znajduje się poza nim. Odpowiednio dobrane znaki i symbole wywołują u odbiorcy wrażenie obecności najważniejszego obiektu, który spoza fizycznych granic (ram) dominuje nad ukazaną sytuacją.

Takim wyzwalaczem może być cień, mogą być nimi drobne elementy większej całości. W artykule zastanawiamy się jak umysł to robi, że widzi rzeczy, których nie ma.

W części ilustracyjnej prezentujemy kilka prac polskich decentrystów.


Dorota Żelechowska, Uniwersytet Jagielloński, Psychologia, Filozofia

„Interaktywność w sztuce elektronicznej: kwestia komunikacji interpersonalnej”

Jedną z najważniejszych właściwości sztuki Internetu jest interaktywność, dzięki której odbiorca dzieła może współtworzyć owo dzieło poprzez własną aktywność. Zakłada się, że komunikacja interaktywna ma umożliwić dialog między wytworem a odbiorcą. Warto być może posunąć się dalej i zapytać, czy ten dialog może przyjmować formę komunikacji interpersonalnej (rezerwowanej zwykle dla sfery społecznej)? W niniejszym artykule przedstawiona zostanie próba rozważenia tej kwestii na przykładzie kilku projektów internetowych.


mgr Krzysztof Banach, Wydział Filozofii i Socjologii UMCS w Lublinie, Zakład Ontologii i Teorii Poznania (studia doktoranckie w zakresie filozofii), Koło Naukowe Filozofów UMCS, Sekcja Kognitywistyki

„Technologiczne przedłużenie zdolności umysłowych – psychomimetyka negentropijna„

Cybernetyczne modelowanie ludzkich procesów umysłowych skupia się przede wszystkim na ich kontekście informacyjnym. W szerszej perspektywie, przyjmując jako pewien rodzaj narzędzia opisowego ujęcie aktywności umysłowej jako przeciwdziałającej entropii (aktywność porządkująca, w układach informacyjnych zwiększająca ich pojemność informacyjną), modelowanie takie daje możliwość ogólnego obrazowania zjawisk związanych z działalnością twórczą człowieka. Szczególną rolę odgrywa tutaj wykorzystywanie technologii, w tym zaawansowanych technologii informatycznych. Zarysowany przeze mnie model obrazuje rolę technologii, jako środków zwiększających ludzkie możliwości umysłowe, jednocześnie proponując pewne odpowiedzi na pytania o warunki istnienia i sposoby przejawiania się procesów, które określić moglibyśmy wspólnym terminem twórcze myślenie. Wyznaczenie zakresu działalności ludzkiej, w której możemy mówić o jego występowaniu (w tym czynników prowadzących do jego zaniku) może również okazać się szczególnie przydatne w badaniach związanych ze społecznymi skutkami wykorzystania technologii przez człowieka.


Urszula Mihułowicz, Uniwersytet Jagielloński, Instytut Psychologii

„Na prawo patrz! Czyli o różnicach indywidualnych w asymetrii uwagi orientacyjnej”

Pseudoneglect określa obserwowaną w populacji bez zaburzeń neurologicznych asymetrię w wykonaniu różnego typu zadań percepcyjnych. Analogicznie do zespołu pomijania stronnego, pseudoneglect interpretowany jest jako efekt uwagowy, u którego podłoża leży nierównowaga aktywności półkul mózgowych związana ze specjalizacją prawej półkuli w przetwarzaniu informacji przestrzennych. Choć w przeważającej liczbie przypadków przesunięcie uwagi jest lewostronne, w jego zakresie obserwuje się dużą zmienność indywidualną dotyczącą tak wielkości, jak i kierunku asymetrii. Badania własne mające na celu weryfikację doniesień o związku pseudoneglectu z różnicami indywidualnymi w zakresie temperamentalnego wymiaru "Poszukiwanie nowości" oraz zbadanie związanych z wiekiem zmian w wykonaniu różnego typu testów asymetrii uwagi wzrokowej nie potwierdzają prostego związku temperamentu i asymetrii uwagi, świadczą jednak o istotnej roli wieku osób badanych. Nieliniowy charakter otrzymanych wyników sugeruje modyfikujący wpływ dodatkowych czynników. Uwzględnienie różnic indywidualnych, często pomijanych w badaniach funkcji poznawczych może dostarczyć dodatkowych informacji na temat istoty badanych procesów, a także wskazówek dla zastosowań praktycznych.


Dr n.med. Barbara Maciejewska, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Katedra i Klinika Foniatrii i Audiologii
Dr hab. med. Bożena Wiskirska – Woźnica
Dr n.med. Waldemar Wojnowski

„Możliwości oceny audiologicznej zaburzeń procesów ośrodkowego przetwarzania bodźca słuchowego u dzieci z dysleksją rozwojową”

Jedną z koncepcji rozwoju dysleksji rozwojowej jest teoria upośledzenia funkcji poznawczych, w tym funkcji słuchowo-językowej. W nieefektywnym wykorzystywaniu informacji docierających kanałem słuchowym upatruje się przyczyny zaburzeń procesu nauki czytania i pisania. Badania audiologiczne standardowo wykonywane u osób cierpiących na dysleksję rozwojową i oceniające próg słuchu, są w tym wypadku niewystarczające, ponieważ sprawdzają funkcję obwodowego narządu słuchu. Z uwagi na istniejące ośrodkowe zaburzenia procesu przetwarzania bodźców dźwiękowych, przydatne w ocenie dzieci z dysleksją rozwojową mogą okazać się kognitywne słuchowe potencjały wywołane oraz testy mowy utrudnionej - badania funkcjonalne ośrodkowego układu nerwowego, ściśle związane z procesami poznawczymi i od ich przebiegu uzależnione.


Monika Paluch, Uniwersytet Warszawski, Psychologia

„Więcej grzechów już nie pamiętam - pamięć u progu konfesjonału”

Błędy pamięci już od dawna były przedmiotem zainteresowania naukowców. Schacter zaproponował podzielenie braków pamięci na siedem grzechów. Są to: nietrwałość, roztargnienie, blokowanie, błędna atrybucja, podatność na sugestię, tendencyjność i uporczywość. Nawiązuje tym podziałem do siedmiu grzechów głównych, uważając, że zarówno jedne jak i drugie są obecne w codziennym życiu i mogą mieć poważne konsekwencje dla każdego z nas [Schacter 2003]. Często w potocznych rozmowach używamy stwierdzeń typu: „Masz bardzo dobrą pamięć” lub „Twoja pamięć jest słaba”. Czy jednak zdajemy sobie sprawę z tego co tak dokładnie kryje się pod tymi na pozór zrozumiałymi wypowiedziami? Czy możemy powiedzieć, że niektórzy cechują się pamięcią idealną, a inni skrajnie słabą? Spróbujmy dokonać przeglądu „występków” pamięci i wtedy zdecydujemy czy damy jej swego rodzaju „rozgrzeszenie” i nauczymy się żyć razem z jej ułomnościami.


Monika Marszał, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Psychologia
Piotr Olesiński, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Psychologia

„Zazdrość i zdrada z perspektywy psychologii ewolucyjnej”

Współcześni teoretycy psychologii ewolucyjnej mają bardzo wiele do powiedzenia na temat natury związków między kobietami i mężczyznami. W literaturze szeroko opisuje się strategie doboru partnera, jakimi kierujemy się w naszym codziennym życiu, a które odziedziczyliśmy po naszych przodkach żyjących miliony lat temu. Psycholodzy ewolucyjni uważają, że celem każdego z nas, bardziej lub mniej uświadomionym, jest pozostawienie po sobie potomstwa. Reprodukcja u kobiet i mężczyzn wiąże się jednak z diametralnie różnym nakładem sił i zasobów. Mężczyźnie wystarczy czasem kilka sekund by stał się ojcem, dla kobiety ciąża oznacza przynajmniej dziewięć miesięcy zaangażowania, ponadto to na niej najczęściej spoczywa obowiązek opieki nad niemowlęciem, które samo nie poradziłoby sobie w nieznanym i wymagającym świecie. W związku z tymi różnicami, w ciągu milionów lat ewolucji wykształciły się mechanizmy, które mają zwiększyć prawdopodobieństwo sukcesu reprodukcyjnego. I tak, dla mężczyzn optymalną strategią jest zapłodnienie jak największej ilości partnerek w jak najkrótszym czasie, aby w możliwie najbardziej efektywny sposób przekazać potomstwu swoje geny. Kobiety natomiast cechuje duża wybredność i skrupulatność w wyborze jednego partnera, co do którego będzie mogła mieć pewność, że poświęci całość swoich zasobów jej samej i wspólnemu potomstwu. Według psychologów ewolucyjnych prawidłowości te są wyznacznikami wszelkich różnic, jakie możemy zaobserwować w podejściu do związków miłosnych między kobietami i mężczyznami. Obszarem, który w ostatnich latach poważnie intrygował badaczy, było zagadnienie związków pozamałżeńskich kobiet i mężczyzn oraz ewolucyjne znaczenie uczucia zazdrości. Czy naprawdę to zazwyczaj mężowie lubią „skoki w bok”, a żony to stereotypowe strażniczki domowego ogniska? Jaki tak naprawdę cel przyświeca zdradzającemu małżonkowi? Czy kobiety są bardziej zazdrosne niż mężczyźni? Na te i wiele innych pytań chciałabym odpowiedzieć w tym artykule.


Bartosz Helfer, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Kognitywistyka

„Komunikacja – inteligencja – mózg – świadomość”

Celem artykułu jest ukazanie rozmaitych konstruktów teoretycznych w świetle paradygmatu psychologii ewolucyjnej. „Nowe kognitywistyki” (New cognitive sciences) ujmują pojęcia takie jak „komunikacja”, „inteligencja” czy „świadomość” nie tylko jako zależne od ich neuronalnego podłoża, ale także nierozerwalnie związane ze swą historią ewolucyjną, co na pierwszy plan wysuwa badania porównawcze, realizowane m.in. przez etologię poznawczą Donalda R. Griffina.
Połączenie „komunikacji” i „inteligencji” może być dokonane dzięki analizie zachowań manipulacyjnych w kontekście Hipotezy Makiawelicznej Inteligencji, a także na gruncie współczesnych poglądów upatrujących początków ludzkiego języka w przejściu od sygnałów sztywnych (fixed signals) do elastyczności komunikacyjnej (communicative flexibility).
„Inteligencja” zostaje osadzona w „mózgu” za pośrednictwem współczynnika encefalizacji (EQ; encephalization quotient) oraz SI (size index), umożliwiających porównania międzygatunkowe, oraz badań korelacyjnych J. Philippe Rushtona, które jednak budzą wątpliwości w świetle wiedzy dotyczącej Homo floresiensis czy efektu Flynna.
Ciągłość ewolucyjna pomiędzy ludźmi i zwierzętami prawdopodobnie dotyczy również świadomości. Ssaki takie jak szympansy czy delfiny dzięki swym dużym mózgom wykazują się szczególnie inteligentnym zachowaniami komunikacyjnymi, które silnie wskazują na atrybut świadomości.


Łukasz Budzicz, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Społecznych, Wydziałowe Studium Doktoranckie (kierunek psychologia)

„Dlaczego u ludzi pojawiła się świadomość? »Hipoteza Uzasadniania« Gregga Henriques’a”

Artykuł przedstawia Hipotezę Uzasadniania Grega Henriquesa. Badacz ten na gruncie psychologii ewolucyjnej korzystając z metody tzw. odwróconej inżynierii sugeruje, że ludzka świadomość wykształciła się w toku ewolucji w odpowiedzi na presję selekcyjną jaką była konieczność efektywnego uzasadniania własnego zachowania. Przytoczone zostają najważniejsze argumenty przemawiające za hipotezą, jak również przeprowadzona zostaje jej krytyczna analiza.


Katarzyna Wac, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Psychologia
Agata Wojtaszek, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Psychologia

„Paleta barw na pięciolinii - synestezja kolorowego słyszenia”

Synestezja polega na łączeniu różnych wrażeń zmysłowych, które są cennym źródłem wiedzy o funkcjonowaniu ludzkiego mózgu – o sposobie przetwarzania informacji zmysłowych i wykorzystania ich do tworzenia abstrakcyjnych związków między pozornie odrębnymi rodzajami bodźców. Najczęstsza formą synestezji jest synestezja kolorowego słyszenia, polegająca na pojawianiu się różnych doznań percepcyjnych w trakcie stymulacji dźwiękiem. W skojarzeniach synestezyjnych nie występuje powszechność, co wskazuje na wysoce indywidualny charakter tego zjawiska. Niniejszy artykuł będzie próbą przybliżenia tego zjawiska.


Paweł Gładziejewski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Instytut Filozofii

„Świadomość fenomenalna i świadomość jako dostęp – rozróżnienie pojęciowe czy (także) empiryczne?”

Przedmiotem artykułu jest pytanie o to, czy zapropowane przez Neda Blocka rozróżnienie na świadomość fenomenalną oraz świadomość jako dostęp ma znaczenie jedynie pojęciowe, czy także empiryczne. Artykuł ten ma na celu krytyczne przedstawienie dyskusji dotyczącej tego, czy świadomość fenomenalna oraz świadomość jako dostęp realizowane są przez odrębne mechanizmy neuronalne bądź obliczeniowe. Po wstępnym przedstawieniu dystynkcji Blocka, pokazane zostaną relacje pomiędzy pojęciem świadomości jako dostępu a teorią globalnej przestrzeni roboczej. Wykazane zostanie, że niekonkluzywne są próby rozwiązania tytułowego problemu w oparciu o (1) świadectwa pierwszoosobowe oraz (2) niektóre wyniki eksperymentalne, wykazujące rzekomo ograniczenie treści świadomości fenomenalnej do zawartości pamięci roboczej. Wreszcie, przedstawiona i krytycznej analizie poddana zostanie argumentacja, za pomocą której sam Block wspiera tezę o częściowej odrębności mechanizmów stojących u podstaw odpowiednio świadomości fenomenalnej oraz świadomości jako dostępu.


Przemysław Nowakowski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Zakład Teorii Poznania i Metodologii Nauk
Dawid Lubiszewski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Zakład Filozofii Przyrody

„Jakie procesy leżą u podstaw iluzji gumowej ręki?”

W niniejszym artykule przedstawiamy uwagi na temat iluzji gumowej ręki [dalej: IGR]. W badaniach nad tą iluzją i leżącym u jej podstaw konfliktem pomiędzy informacją wzrokową a somatosensoryczną, badacze [Armel i Ramachandran 2003, Tsakiris i Haggard 2005, Tsakiris i inni 2009] formułują dwie konkurencyjne hipotezy wyjaśniające to zjawisko. Pierwsi twierdzą, że mechanizm, który powoduje pojawienie się IGR jest tylko i wyłącznie procesem oddolnym (bottom-up) [Armel i Ramachandram 2003]. Drudzy zaś, że proces oddolny, choć występuje, to do powstania tej iluzji nie wystarczy [Tsakiris i Haggard 2005]. W poprzednim numerze PFK [Nowakowski i Lubiszewski 2009] opowiedzieliśmy się za tą drugą hipotezą. W tym artykule poruszamy wątek raz jeszcze, by dokładniej go omówić. Dlatego też postanowiliśmy przedstawić aktualne badania dotyczące IGR w kontekście badań nad procesami multimodalnymi i rozważyć możliwą rolę procesów odgórnych (top-down) w integracji pomiędzy zmysłami. Uważamy, że procesy te są zarówno ważne dla tej iluzji, jak i doświadczania własnego ciała.


Krzysztof Cipora, Uniwersytet Jagielloński, Psychologia

„Przestrzenny zakres uwagowego efektu SNARC”

Ekspozycja cyfry o małej wartości powoduje ukryte przesunięcie uwagi w lewo, z kolei ekspozycja cyfry o dużej wartości powoduje takie przesunięcie w prawo. Na poziomie mierzalnego zachowania, objawia się ono krótszymi czasami detekcji bodźców pojawiających się po prawej bądź lewej stronie (po ekspozycji cyfry) – Uwagowy Efekt SNARC. Dotychczasowe badania uwzględniały jedynie przesunięcie w zakresie poziomej linii w prawo bądź w lewo od centralnego punktu obrazu. Celem niniejszego badania było sprawdzenie, czy przesunięcie uwagi obejmuje nie tylko linię, ale także całe pole po jednej bądź drugiej stronie. W przeprowadzonym badaniu nie udało się zreplikować efektu przesunięcia uwagi. W dyskusji zostaje podjęta próba porównania metod wykorzystywanych we wcześniejszych badaniach z metodą wykorzystaną w niniejszym eksperymencie oraz interpretacji negatywnych wyników. Możliwe wyjaśnienia uwzględniają różnice prawdopodobieństwa pojawienia się bodźca w danym miejscu w obu procedurach oraz obecność/brak obiektów kotwiczących uwagę. Na zakończenie zaproponowano serię eksperymentów, których przeprowadzenie pozwoli na zweryfikowanie postawionych w dyskusji tez.


Martyna Król, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Psychologia, Kognitywistyka

„Różnice indywidualne a psychologia poznawcza: w jaki sposób temperament wpływa na funkcjonowanie procesów uwagi”

Psychologia poznawcza bada procesy i struktury poznawcze abstrahując z reguły od różnic indywidualnych [Maruszewski, 1996]. Problemy badawcze nie dzielą się jednak w prosty sposób na te dotyczące funkcjonowania poznawczego oraz pozostałe [Nęcka, Orzechowski, Szymura 2006]. Artykuł ma na celu przybliżenie eksperymentów badających wpływ temperamentu na funkcjonowanie procesów uwagi oraz przedstawia korzyści płynące z próby integrowania wiedzy należącej do dwóch, z pozoru odrębnych, dziedzin psychologii.


Dominika Czajak, Instytut Psychologii UJ, Psychologia

„Szerokość zakresu uwagi w warunkach nastawienia motywacyjnego dążenia/unikania”

W opisywanych badaniach sprawdzano hipotezę, zgodnie, z którą nastawienie motywacyjne „dążenie” wiąże się z rozszerzeniem, a nastawienie motywacyjne „unikanie” z zawężeniem zakresu uwagi. Nastawienie motywacyjne było wzbudzane przy pomocą manipulacji sposobem reakcji – naciskanie bądź zwalnianie klawisza. Jako zadanie mierzące szerokość uwagi zastosowano pomiar czasu reakcji prostej na punkt pojawiający się w jednej z siedmiu pozycji. Potwierdzono hipotezę wiążącą motywację dążenia z rozszerzeniem zakresu uwagi, jednakże hipoteza mówiąca o związku motywacji unikania z zawężeniem zakresu uwagi nie uzyskała potwierdzenia.


Dr Anna Słysz Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Ogólnej i Psychodiagnostyki, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

„Rola intuicji w procesie podejmowania decyzji”

Badacze zajmujący się procesem podejmowania decyzji opisują poszczególne elementy tego procesu i poszukują kryteriów jakimi posługują się decydenci. Decyzje racjonalne bywają zwykle przeciwstawiane decyzjom intuicyjnym. W ostatnich latach można zauważyć docenianie roli intuicji w procesie podejmowania decyzji (por. Bolesta-Kukułka, 2003; Wierzbicki, 2001; Gladwell, 2007). Mimo trudności z operacjonalizacją tego pojęcia, myślenie intuicyjne coraz częściej staje się przedmiotem badań naukowych i nie traktuje się już jego jako monolitu, ale opisuje się różne rodzaje intuicji. U podstaw myślenia intuicyjnego leżą zasady asocjacyjne (bez udziału świadomości). Przedmiotem zainteresowań autorki są intuicyjne decyzje strategiczne, związane z intuicją ekspercką lub/i twórczą. Celem wystąpienia jest próba odpowiedzi na pytanie o rolę intuicji w procesie podejmowania decyzji. Autorka dokonuje zestawienia wyników badań, które mogą wskazywać na zawodność analitycznego przetwarzania informacji, bez udziału intuicji.


Marta Siedlecka, Uniwersytet Jagielloński, Instytut Psychologii

„Zgadywanie, czucie, myślenie? Ile istnieje rodzajów intuicji?”

Artykuł prezentuje sposoby definiowania i badania intuicji w psychologii poznawczej. Opisuje intuicję rozumianą jako cechę indywidualną oraz jako wynik działania uniwersalnych procesów poznawczych (uczenie mimowolne, monitorowanie) i poznawczo-afektywnych. Przedstawia badane dotąd związki między różnymi ujęciami stawiając pytanie, czy są one ze sobą powiązane czy też wspólna jest im tylko nazwa.


Dr Bernadeta Lelonek, Katolicki Uniwersytet Lubelski im. Jana Pawła II, Instytut Psychologii

„Procesy poznawcze a uzależnienie od grania hazardowego – błędy myślenia nałogowych hazardzistów”

Problem uzależnienie od hazardu pomimo tego, że aktualnie dotyka coraz większej części społeczeństwa, nie doczekał się jeszcze na gruncie polskim szerzej zakrojonych badań zmierzających do bliższego poznania jego specyfiki. Nieznajomość problemu skutkuje niemożnością opracowywania adekwatnych strategii prewencyjnych i terapeutycznych. Nałogowe granie wpisuje się w krąg uzależnień czynnościowych. Podobnie jak inne uzależnienia powstaje na bazie określonych mechanizmów. Tym jednak, co decyduje o jego specyfice, jest istotne znaczenie w jego powstawaniu zniekształconych mechanizmów poznawczych odnoszących się do rozumienia zjawiska przypadku. Poznanie tych mechanizmów pogłębia rozumienie problematyki nałogowego grania, pozwalając zarazem wyprowadzać cenne wnioski aplikacyjne odnoszące się do działań prewencyjnych i terapeutycznych.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 License.